Het monument ter herinnering aan de Schipbrug over de IJssel en de bevrijding van Holland

De Basjkieren

Help! De kozakken komen! Verberg uw vrouwen, huwbare dochters en jonge dienstmaagden! Verberg uw goud en andere kostbaarheden en breng uw paarden en koeien naar dichte plekken in het bos!

Holland 1813 : Eenmaal in het brave Nederland stonden de kozakken/basjkieren al gauw bekend als liederlijke, twee uur in de wind stinkende halfwilden. Zuipschuiten waren het, rokkenjagers, veelvraten en vechtmachines. Kozak werd al gauw tot scheldwoord, wat staat voor dom, ruw, gewelddadig en aanmatigend.

Maar de Basjkieren waren in de eerste plaats goed getrainde en moedige soldaten die op hun snelle paardjes opeens konden opduiken achter vijandelijke linies om paniek en verderf te zaaien. Daarna vertrokken ze weer even snel als ze waren gekomen. Door dit soort moraal ondermijnende speldenprikken uit te delen waren ze voor de 'geregelde' Russische troepen van grote waarde. Tijdens de invasie van Napoleon in Rusland werden de Kozakken het meest gevreesd door de Franse troepen.

Dat de Kozakken vechtjassen van formaat waren bewijst ook hun snelle opmars door het noorden en oosten van ons land. Op 10 november 1813 hadden zich twaalf tot vijftienhonderd Kozakken verzameld bij het Duitse Neuenhaus, boven Nordhorn. Twee dagen later doken de eersten al op voor de IJssel. Hun strategie was om de Fransen zo snel mogelijk de rivier over te jagen en dan door te stomen naar het westen tot uiteindelijk Parijs. Dat lukte wonderwel. Op 21 mei 1814 was heel Nederland voorgoed van de Fransen bevrijd.

Echte mannetjesputters waren het, want ze zetten ook nog eens de achtervolging in op de vluchtende Fransen. De meeste moeite om de IJssel over te steken hadden de Kozakken bij Wijhe. Op een smal punt in de rivier werd een schipbrug aangelegd van ruim twintig beurtschepen, waar de Kozakken met paard en al overheen konden marcheren Om ze niet weg te laten glijden werden tussen de schepen takkenbossen gelegd. De burgemeester werd onder druk gezet om de (dek)schepen te confisqueren.

De plek waar de brug de Veessense kant van de rivier bereikte heet nog steeds de 'kozakkenkrib'. In Wijhe bivakkeerden toen liefst driehonderd Kozakken, van wie velen tot Kerstmis bleven. Nadat de brug op 26 november gereed was, werd Wijhe een doorgangsbivak waar soldaten een paar dagen konden uitrusten.

De Basjkieren die de IJssel al waren overgestoken, trokken verder op naar Amsterdam. Daar begeleidde zij de Prins van Oranje, de latere Koning Willem I, bij zijn feestelijk ontvangst door de Amsterdamse bevolking. Doordat Willem I op die dag in Amsterdam door het provisionele stadsbestuur tot eerste Soeverein Vorst van het Vrije Nederland was uitgeroepen, werd zo de weg vrijgemaakt voor onze moderne, constitutionele monarchie.

Helaas werd er nergens een nationaal bevrijdingsmonument opgericht. Het is een vergeten bevrijding.

Maar nu staat dan in Veessen een beeld van een trotse Basjkier te paard aan de oever van de IJssel. Om te herdenken dat de basjkieren een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de totstandkoming van het Koninkrijk der Nederlanden.

kBronnen: Help! De kozakken komen” Door Lo vd Wal adhv (het boek van) Anne Aalders: 'Met gevelde lans en losse teugel'; Kozakken in Nederland 1813-1814